Onderzoek doen in de Assyriologie is niet alleen een intellectuele vreugde, het kan ook een oefening in dito verdriet zijn. Dat laatste zal wellicht als een verbazing komen voor degenen die al een aantal van mijn vrolijke blogs over de fascinerende wereld van het oude Nabije Oosten hebben gelezen. Het zit als volgt: hoewel wij heel veel nuttige bronnen hebben gevonden waaruit we veel te weten zijn gekomen, ontbreekt er nog steeds een hoop essentiële informatie.1 Als men bijvoorbeeld de op verhalen gerichte methodologieën van de ecologische geesteswetenschappen wil inzetten om te onderzoeken hoe mensen vroeger met de natuur omgingen, dan zijn er wel wat verhalen nodig.2 Wanneer zulke specifieke bronnen mettertijd verloren zijn gegaan, zoals het geval lijkt te zijn met het oude Elam – grofweg het zuidwesten en oosten van het huidige Iran – dan is het toepassen van zulke methodologieën schier onmogelijk.3 Maar laat ons niet tot wanhoop vervallen! Want er zijn waarschijnlijk nog immer kleitabletten en soortgelijke documenten te vinden in tot nu toe onontdekte archeologische vindplaatsen. En daarnaast liggen er nog duizenden ongelezen fragmenten van kleitabletten, papyri en andere media in archieven te verstoffen, die wellicht al niet meer bestudeerd zijn sinds zij uit de grond werden gehaald. Deze laatste geruststelling komt echter met wat haken en ogen, aangezien er tot op heden simpelweg niet genoeg gespecialiseerde geleerden zijn geweest om al deze documenten te onderzoeken – als zij überhaupt gelezen kunnen worden.4 Maar wat dat betreft is er ook goed nieuws: A.I., dat wil zeggen artificiële of kunstmatige intelligentie, kan ons hierbij helpen! Of toch niet?
Alle berichten van D. Winterjas
Byblos: het veelzijdige knooppunt van de oudheid
Stel dat je een tijdreiziger bent wiens tijdmachine erg duur is om te gebruiken – zoals zij dat meestal zijn, in mijn ervaring – en je daarom zoveel mogelijk aspecten van de oudheid mee wilt krijgen tijdens één trip. Dan is een bezoekje aan Byblos sowieso het overwegen waard! Want deze antieke stad in de oostelijke Méditerrané was een veelzijdige metropool, waar de poorten en haven een waaier aan fascinerende politieke, culturele en artistieke invloeden verwelkomden. Hier kon je hiërogliefen én spijkerschrift lezen, verrast worden door de namen van farao’s op votiefvaten en zeldzame ingrediënten vinden die uiteindelijk gebruik zouden worden om mensen te mummificeren na hun dood.1
Lees verder Byblos: het veelzijdige knooppunt van de oudheid
Prehistorische vertellingen
Vertelden mensen elkaar verhalen voordat het schrift werd uitgevonden? Natuurlijk deden ze dat! Het bewijs voor het bestaan van zulke prehistorische vertellingen is echter, zoals je je kunt voorstellen, louter indirect.1 Als we willen weten wat voor verhalen er toentertijd verteld werden, staan we dan ook voor een moeilijke opgave. Maar zulk een onderneming is de benodigde inspanningen meer dan waard. Want zoals we al zagen bij onze kennismaken met de ecologische geesteswetenschappen, kunnen verhalen ons een hoop informatie verschaffen over het menselijk bestaan in eender welk tijdperk.
De gelaagdheid van wetenschappelijke integriteit
Het belang van wetenschappelijke integriteit schijnt op het eerste gezicht overduidelijk en ongecompliceerd Je moet simpelweg geen fraude of plagiaat plegen en degenen die bij je onderzoek betrokken zijn dien je goed te behandelen, of dit nu dieren, mensen of antieke kleitabletten zijn.1 Toch? Maar toen ik zelf nog een aanstormende jonge onderzoeker was, in de tijd dat men zich afvroeg of die hele gloeilampenhype een blijvertje zou zijn, werd ik gegrepen door enkele van de meer intrigerende aspecten van deze noodzakelijke steunbeer van elke academische onderneming. Want tijdens een seminar over dit onderwerp werden er opmerkelijke en hartverscheurende anekdotes van over de hele wereld verteld en bleek dat er nog veel fascinerende vragen waren die men hieromtrent kan stellen. Vragen die niet snel een antwoord zullen krijgen dat alle morele intuïties bevredigd. En vandaag zullen wij samen enkele van deze verhalen tot ons nemen en aantal van deze vragen bespreken.
Lees verder De gelaagdheid van wetenschappelijke integriteit
Muziek voor de alledaagse sleur
Muziek met volwassen thema’s is natuurlijk geen nieuwigheid. Protestliedjes over de diverse oorlogen in de tweede helft van de vorige eeuw, alsmede over de vele worstelingen om juridische emancipatie en sociale acceptatie te verwerven – die meestal nog steeds voort worden gezet – vereeuwigen de ervaring om doorheen deze gebeurtenissen te leven of simpelweg in de landen te wonen die ermee te maken hebben.1 En de grande dames van de countrymuziek zingen reeds lang over de minder idyllische kanten van volwassen relaties – inclusief affaires, verslavingsproblematiek en andere tegenslagen met betrekking tot hun partners.2 Maar wat ik bedoel met het genre – of misschien wel subgenre – ‘muziek voor volwassenen’, zijn liedjes die gaan over de verantwoordelijkheden die komen kijken bij het opgroeien en de meer mondaine gebeurtenissen die daarmee samenhangen – het gezapige, zogezegd. Zulke liedjes vindt men in eender wel genre. Maar de laatste jaren kwam ik een aantal relevante nummers en albums tegen waarvan je kunt zeggen die een schier eigen niche vormen en daarom hun eigen benaming en blog op Bildungblocks verdienen!
De dood van Plato
Sommige beroemde mensen hebben wellicht net zoveel bekendheid verkregen door hun dood als met hetgeen waar zij zich aanvankelijk mee in de kijker speelden. Men kan hierbij onder andere denken aan de beruchte ‘club van 27’. Dit is een aanduiding voor legendarische muzikanten, zoals Kurt Cobain en Amy Winehouse, die tragisch kwamen te overlijden toen zij 27 waren.1 Maar ook filosofen kunnen zulk een lugubere roem vergaren.2 De dood van Socrates is bijvoorbeeld in zo ongeveer elke kunstvorm wel een keer voorbijgekomen.3 Men is blijkbaar nog steeds gefascineerd door het relaas van de afgedwongen zelfmoord van deze filosoof uit het oude Griekenland, omdat hij weigerde zichzelf te redden door zijn manier van leven aan te passen.4 Maar als je een morbide sterveling bent zoals ikzelf, dan heb je je vast weleens afgevraagd hoe andere imposante historische figuren aan hun einde zijn gekomen. Er zijn namelijk zoveel bekende namen uit de geschiedenis waarvan het sterven nog geen onderdeel is van onze algemene ontwikkeling. Zoals Socrates’ bekendste leerling, die andere oude Griekse filosoof die de meeste mensen ter plekke kunnen noemen – en een gezellig cd-winkel – Plato.
‘Succession’ in de bronstijd
Het laat zich makkelijk raden waarom het sardonische ‘Succession’ van kabelzender HBO één van de populairste tv-series van het afgelopen decennium was.1 We mochten meegenieten van een rijkdom die buiten het bereik van de meesten van ons ligt – of in ieder geval buiten die van mij! – en konden meeleven met een web van intrige, verraad en familieproblemen dat zelfs William Shakespeare zou kunnen bekoren. Het hart van de show – al bedoel ik dat louter spreekwoordelijk – is de relatie tussen Logan Roy, de oprichter en directeur van een waarlijk zakenimperium, en drie van zijn vier kinderen. Door ze de huid vol te schelden en andere vormen van mishandeling en verwaarlozing, probeert Logan één van zijn kinderen voor te bereiden op zijn baan. Geen van hen voldoet echter aan zijn verwachtingen.2 Maar zou je mij geloven, als ik je vertelde dat er niet alleen recente historische paralellen zijn waarin zulk een machtsstrijd wordt gecombineerd met een gestoorde familiedynamiek?3 De family Roy zou zich, wonder boven wonder, prima op zijn plek voelen in de bronstijd. Want de verhoudingen binnen de koninklijke familie van het toenmalige koninkrijk van Opper-Mesopotamië waren wellicht net zo volatiel als bij de Roys – hoewel er iets minder vuilspuiterij aan te pas kwam.
De uitgewaaierde Homerische gedichtenfranchise
Het is alweer ruim anderhalf decennium geleden dat de eerste films van het Marvel Cinematic Extended Universe in de bioscopen verschenen. En sinds dat moment zijn velen van ons gegrepen door de gelaagde en uitgewaaierde vertelstijl van deze franchise. Vanwege de vele opeenvolgende en met elkaar samenhangende verhalen alsmede het feit dat de personages uit de verschillende avonturen plotseling met elkaar konden samenwerken in latere films, wist het publiek zelden wat hun te wachten stond. Maar ze wisten wel dat ze amper kónden wachten!1 Zelfs onze oude vriend Gilgamesj maakt acte de préséance in zowel de stripverhalen als de films van Marvel.2 Maar geloof het of niet, zulk een uitgewaaierde narratieve franchise is niets nieuws. Gilgamesj zelf figureerde bijvoorbeeld al in een aantal zijdelings met elkaar verbonden Soemerische verhalen die vooraf gingen aan het beroemde epos dat heden ten dagen zijn naam draagt.3 Vandaag wil ik echter een andere verzameling losjes met elkaar samenhangende antieke vertellingen voor het voetlicht brengen: Welkom bij de uitgewaaierde Homerische gedichtenfranchise!
De kosmische geografie van Ugarit
Velen van ons hebben zich, al of niet in het holst van de nacht, ooit in een zogenoemd Wikipediakonijnenol begeven.1 Dit gebeurt wanneer men iets te weten tracht te komen met behulp van de populaire digitale encyclopedie, maar vervolgens van onderwerp naar onderwerp surft door steeds weer op een nieuwe verwijzing te klikken. En zodoende verstrijkt er dan veel meer tijd dan je aanvankelijk besefte! Ongeacht de regelmatig gesuggereerde tekortkomingen van Wikipedia is dit wellicht een nuttigere manier om je tijd op het web door te brengen dan veel van de andere beschikbare mogelijkheden.2 Want met dit tijdverdrijf kun je tenminste nog eens iets leren. Zelfs een onderwerp waar je nog nooit van gehoord had, kan op deze manier tot een pontificale obsessie verworden. Eén van de onderwerpen die hiervoor in aanmerking komen, denk ik, is de antieke stad en het koninkrijk van Ugarit. En dan specifiek de wijze waarop de mensen die daar woonden hun lokale landschap verbeeldden.
De vasthoudendheid van het Gotisch en het belang van brieven schrijven
Een aantal jaar geleden bedacht ik in de trein dat ik Gotisch wilde leren. En dit is sindsdien één van de dingen die ik sporadisch oppak in mijn vrije tijd. Veel van ons zullen de term ‘Gotisch’ – als zijnde de aanduiding voor een groep volkeren en hun taal, in tegenstelling tot de gelijksoortig gelabelde architectuur, literatuur en vibes – associëren met het Romeinse Rijk.1 En dit is begrijpelijk. Want de Goten traden op de voorgrond gedurende de late oudheid en veel van onze bronnen stammen uit die periode.2 En hun taal lijkt op het eerste gezicht ergens in de tweede helft van het eerste millennium n.Chr. min of meer te zijn uitgestorven.3 Maar toen ik de Goten begon te bestuderen, viel het mij op dat een tak van hun taal in het oosten van Europa nog veel langer heeft overleefd. En het is voornamelijk vanwege één ijverige brievenschrijver uit de zestiende eeuw n.Chr. dat we hier überhaupt van op de hoogte zijn! Vandaag zal ik dit onwaarschijnlijke lange overleven van de Gotische taal voor het voetlicht brengen.
Lees verder De vasthoudendheid van het Gotisch en het belang van brieven schrijven