Het laat zich makkelijk raden waarom het sardonische ‘Succession’ van kabelzender HBO één van de populairste tv-series van het afgelopen decennium was.1 We mochten meegenieten van een rijkdom die buiten het bereik van de meesten van ons ligt – of in ieder geval buiten die van mij! – en konden meeleven met een web van intrige, verraad en familieproblemen dat zelfs William Shakespeare zou kunnen bekoren. Het hart van de show – al bedoel ik dat louter spreekwoordelijk – is de relatie tussen Logan Roy, de oprichter en directeur van een waarlijk zakenimperium, en drie van zijn vier kinderen. Door ze de huid vol te schelden en andere vormen van mishandeling en verwaarlozing, probeert Logan één van zijn kinderen voor te bereiden op zijn baan. Geen van hen voldoet echter aan zijn verwachtingen.2 Maar zou je mij geloven, als ik je vertelde dat er niet alleen recente historische paralellen zijn waarin zulk een machtsstrijd wordt gecombineerd met een gestoorde familiedynamiek?3 De family Roy zou zich, wonder boven wonder, prima op zijn plek voelen in de bronstijd. Want de verhoudingen binnen de koninklijke familie van het toenmalige koninkrijk van Opper-Mesopotamië waren wellicht net zo volatiel als bij de Roys – hoewel er iets minder vuilspuiterij aan te pas kwam.
Categorie archieven: Oudheid
De uitgewaaierde Homerische gedichtenfranchise
Het is alweer ruim anderhalf decennium geleden dat de eerste films van het Marvel Cinematic Extended Universe in de bioscopen verschenen. En sinds dat moment zijn velen van ons gegrepen door de gelaagde en uitgewaaierde vertelstijl van deze franchise. Vanwege de vele opeenvolgende en met elkaar samenhangende verhalen alsmede het feit dat de personages uit de verschillende avonturen plotseling met elkaar konden samenwerken in latere films, wist het publiek zelden wat hun te wachten stond. Maar ze wisten wel dat ze amper kónden wachten!1 Zelfs onze oude vriend Gilgamesj maakt acte de préséance in zowel de stripverhalen als de films van Marvel.2 Maar geloof het of niet, zulk een uitgewaaierde narratieve franchise is niets nieuws. Gilgamesj zelf figureerde bijvoorbeeld al in een aantal zijdelings met elkaar verbonden Soemerische verhalen die vooraf gingen aan het beroemde epos dat heden ten dagen zijn naam draagt.3 Vandaag wil ik echter een andere verzameling losjes met elkaar samenhangende antieke vertellingen voor het voetlicht brengen: Welkom bij de uitgewaaierde Homerische gedichtenfranchise!
De kosmische geografie van Ugarit
Velen van ons hebben zich, al of niet in het holst van de nacht, ooit in een zogenoemd Wikipediakonijnenol begeven.1 Dit gebeurt wanneer men iets te weten tracht te komen met behulp van de populaire digitale encyclopedie, maar vervolgens van onderwerp naar onderwerp surft door steeds weer op een nieuwe verwijzing te klikken. En zodoende verstrijkt er dan veel meer tijd dan je aanvankelijk besefte! Ongeacht de regelmatig gesuggereerde tekortkomingen van Wikipedia is dit wellicht een nuttigere manier om je tijd op het web door te brengen dan veel van de andere beschikbare mogelijkheden.2 Want met dit tijdverdrijf kun je tenminste nog eens iets leren. Zelfs een onderwerp waar je nog nooit van gehoord had, kan op deze manier tot een pontificale obsessie verworden. Eén van de onderwerpen die hiervoor in aanmerking komen, denk ik, is de antieke stad en het koninkrijk van Ugarit. En dan specifiek de wijze waarop de mensen die daar woonden hun lokale landschap verbeeldden.
De vasthoudendheid van het Gotisch en het belang van brieven schrijven
Een aantal jaar geleden bedacht ik in de trein dat ik Gotisch wilde leren. En dit is sindsdien één van de dingen die ik sporadisch oppak in mijn vrije tijd. Veel van ons zullen de term ‘Gotisch’ – als zijnde de aanduiding voor een groep volkeren en hun taal, in tegenstelling tot de gelijksoortig gelabelde architectuur, literatuur en vibes – associëren met het Romeinse Rijk.1 En dit is begrijpelijk. Want de Goten traden op de voorgrond gedurende de late oudheid en veel van onze bronnen stammen uit die periode.2 En hun taal lijkt op het eerste gezicht ergens in de tweede helft van het eerste millennium n.Chr. min of meer te zijn uitgestorven.3 Maar toen ik de Goten begon te bestuderen, viel het mij op dat een tak van hun taal in het oosten van Europa nog veel langer heeft overleefd. En het is voornamelijk vanwege één ijverige brievenschrijver uit de zestiende eeuw n.Chr. dat we hier überhaupt van op de hoogte zijn! Vandaag zal ik dit onwaarschijnlijke lange overleven van de Gotische taal voor het voetlicht brengen.
Lees verder De vasthoudendheid van het Gotisch en het belang van brieven schrijven
Natuur, cultuur en het Gilgamesj Epos
Wat staat een mens te doen wanneer deze een verhaal treft over een standvastige vriendschap, het roekeloos trachten om roem en onsterfelijkheid te verwerven, en de onvermijdelijkheid van de dood? De tekst doorspitten op zoek naar ecologische thema’s, natuurlijk! En dat is wat wij vandaag gaan doen met het oudste bewaard gebleven epos ter wereld, het Gilgamesj Epos uit de Mesopotamische oudheid. En dit is een onderneming met een lange voorgeschiedenis. Het Epos voorzag toenmalige lezers namelijk reeds van verklaringen voor de wereld waarin zij leefden en geeft ons ook nu nog een inkijkje in de maatschappij die dit literaire kunststukje heeft voortgebracht.1 In dit blog zullen we trachten te ontrafelen hoe het Gilgamesj Epos zich verhoudt tot het concept wildernis en de regelmatig veronderstelde dichotomie tussen natuur en cultuur in het denken van de Mesopotamische oudheid.
Ecologische denkbeelden opsporen in de verhalen uit de oudheid
De afgelopen week was hier zeer lenteachtig: de zon scheen, de vogeltjes floten en de scooters stootten fijnstof uit.1 Maar slechts twee van deze dingen zullen vermoedelijk in de verhalen over dit seizoen terechtkomen. Tenzij men zeer specifieke werken meerekent, zoals de fabel waarmee Rachel Carson haar beroemde boek Silent Spring uit 1962 opent.2 Zal dit echter de literatuur zijn die gespaard blijft en het beeld van toekomstige historici bepaalt, wanneer zij trachten uit te vogelen hoe wij in deze tijd over de natuur dachten – of lezen die wellicht eerder werken met een breder bereik? Dergelijke vragen zijn ook vandaag de dag relevant, aangezien wij met soortgelijke kwesties worstelen wat betreft ons eigen verleden.
Lees verder Ecologische denkbeelden opsporen in de verhalen uit de oudheid
De indringende betekenis van τύχη in het oud-Grieks
Het zal degenen die al wat langer meelezen met dit blog niet ontgaan zijn dat ik gek ben op oude talen. Wanneer anderen naar hun telefoon grijpen, de tv aanzwengelen of snacks verorberen, keer ik mij tot de filologie – en regelmatig ook tot die andere zaken, als ik eerlijk ben.1 En ik heb ze allemaal even lief, van het aloude Akkadisch tot het immer populaire Latijn. Of moet ik zeggen amâr Akkadisch en amo Latijn?2 Elk aspect van oude talen is uiteraard interessant, maar wat mij nog het meeste fascineert zijn de morfologie en grammatica van talen – de vormen en structuren die elke taal zijn eigen karakter en elegantie verlenen – en hun vocabulaire.3 ,,Boeiend…” zullen jullie misschien denken wat betreft dat laatste, ,,Er is echt nog nooit iemand geweest die een hekel aan wóórden had!” Maar woorden kunnen een hele wereld aan betekenissen omvatten, waarvan het moeilijk is om die uit te drukken in talen met een ander lexicon. En één van deze woorden, die eigenlijk onmiddellijk zou moeten worden overgenomen door alle nog levende talen die dat willen, is het oud-Griekse τύχη. Dus laat ons vandaag woordspelletjes spelen waarbij we, voor de verandering, eens niemand zullen irriteren!4
Lees verder De indringende betekenis van τύχη in het oud-Grieks
Hoe het Oost-Romeinse Rijk Byzantijns werd
Blijkbaar geeft mijn omgeving meer om mij dan ik ooit had kunnen vermoeden. Want begin deze maand werd ik verrast met het prachtige nieuwe boek The New Roman Empire: A History of Byzantium van Anthony Kaldellis.1 Binnen de knusse rode omslag is het eindeloos genieten van een meeslepend geschreven, uitmuntend onderbouwde en ampel geannoteerde geschiedenis van het Oost-Romeinse Rijk. En reeds op de eerste pagina’s snijdt Kaldellis een interessant punt aan. Ondanks de ondertitel van zijn boek, suggereert hij dat de term ‘Byzantijns’ wellicht ongeschikt is om het Oost-Romeinse Rijk aan te duiden.2 En aangezien geen van jullie schijnt te kunnen stoppen met denken aan het Romeinse Rijk, zal ik jullie vandaag uitleggen hoe het Oost-Romeinse Rijk Byzantijns werd.3
Hoe het spijkerschriftteken ĜEŠTUG het logo voor Bildungblocks werd
Het is zelden meeslepend wanneer mensen eindeloos over zichzelf praten. En hetzelfde geldt wellicht voor blogs. Ik ben daarom voornemens om het aantal huishoudelijke mededelingen op Bildungblocks tot een minimum te beperken. Maar één aspect van deze site behoeft uitleg, denk ik, en dit geeft mij gelijk de gelegenheid om jullie te vertellen over het spijkerschrift dat ooit in gebruik was in het oude Nabije Oosten. En degenen die al een tijdje meelezen, weten dat ik nooit een kans laat liggen om over het spijkerschrift te spreken! Dus, zonder verdere omhaal, volgt hier het al te lange relaas waarom het spijkerschriftteken ĜEŠTUG (𒉿) als het logo voor deze webpagina fungeert.
Lees verder Hoe het spijkerschriftteken ĜEŠTUG het logo voor Bildungblocks werd
De Assyrische elegie: Eén van de verdrietigste werken uit de Mesopotamische oudheid
Twee weken geleden sprak ik over de indrukwekkende schaal en het epische gehalte van sommige van de teksten die ons uit de oudheid zijn overgeleverd. Maar niet elk oud document kan een Illias, een Gilgamesh Epos of een Mahābhārata zijn. En dat is eerlijk gezegd een behoorlijke opluchting. Want onze kennis over het menselijk bestaan in het verre verleden zou eronder lijden als we alleen maar dit soort teksten tot onze beschikking hadden.1 Gelukkig hebben we ook geschriften uit die tijd die over bescheidener zaken handelen. En deze teksten kunnen net zoveel indruk maken op de moderne lezer als eender welk epos. Een bijzonder ontroerend voorbeeld is het onderwerp van dit blog: de Assyrische elegie.2 In deze tekst lezen we het relaas van een overleden vrouw die vertelt over haar dood en die haar huidige bestaan in het hiernamaals beklaagt. Het is een prachtig werk dat ondanks zijn ouderdom nog steeds ál de emoties weet op te roepen met zijn overpeinzingen over liefde, sterfelijkheid en de onverschilligheid van het lot.
Lees verder De Assyrische elegie: Eén van de verdrietigste werken uit de Mesopotamische oudheid