Vertaling als verwarring: is ‘The Second Sex’ van Simone de Beauvoir?

Filosofie, Vertaalwetenschap

Geen van ons kan alle bestaande talen lezen. Voor veel van de belangrijkste boeken die ons leven hebben beïnvloed, van literatuur die onze geest verrijkte tot filosofische werken die ons nieuwe vergezichten voorschotelden, waren we daarmee afhankelijk van vertalingen. En dus moesten we vertrouwen op de vertalers en de keuzen die zij hadden gemaakt. Er zijn natuurlijk vele mogelijke manieren om het geschreven woord te vertalen van de ene taal in de andere. Je kunt je dit voorstellen als een spectrum met aan het ene uiteinde koppige pogingen tot het creëren van een volkomen vergelijkbare tekst en aan het andere uiteinde verregaande interpretaties. Maar soms zitten er simpelweg fouten in vertalingen.1 En zelden waren deze fouten zo opmerkelijk, alsmede informatief over de nobele ambacht van het vertalen, dan in de twee pogingen om Simone de Beauvoirs Le DeuxiÚme Sexe die in het Engels te vertalen als The Second Sex.2

Lees verder Vertaling als verwarring: is ‘The Second Sex’ van Simone de Beauvoir? →

De thema’s van mijn favoriete computerspellen van 2024

Filosofie, Mesopotamische oudheid, Methodologie, Oudheid, Video Games

Nadat we vorige week mijn twintig favoriete albums van het vorige kalenderjaar bespraken, hebben we het deze week over drie computerspellen die uitkwamen in 2024 en die de lezers van dit blog stellig zullen interesseren. Want de thema’s die dit digitale entertainment schragen, bieden – hoop ik – een nieuw perspectief op enkele onderwerpen die reeds eerder aan de orde kwamen op Bildungblocks. Dit zijn ook, naar mijn mening, de beste computerspellen van het afgelopen jaar. De hiernavolgende opsomming kan daarom ook dienst doen als een lijst met mijn favoriete computerspellen van 2024.

Lees verder De thema’s van mijn favoriete computerspellen van 2024 →

Mijn Favoriete Albums van 2024

Muziek

2024, wat een jaar! Het besloeg zowaar twaalf hele maanden
 In die tijdspanne brachten sommige artiesten een plaat uit en andere niet. En de eerstgenoemden hebben geluk, want zij komen in aanmerking voor een plekje op de lijst met mijn favoriete albums van het afgelopen kalenderjaar! Jullie herinneren je vast nog hoe ik vorig jaar worstelde om deze lijst te beperken tot tien vermeldingen? Welnu, dat is mij dit jaar gelukkig bespaard gebleven. Dit jaar zijn het namelijk twintig albums geworden. Voordat ik de lijst onthul, zal ik eerst enkele woorden wijden aan de – uiteraard zeer zorgvuldige – samenstelling ervan. Ook bespreek ik enkele rode draden die volgens mij door de muziek van het afgelopen jaar liepen. Want, zoals je wellicht al had geraden, deze lijst bestaat niet (alleen) om mijn absurd goede smaak te etaleren, maar om jullie te vergasten op een proeve van de uitstekende muziek die in 2024 gecomponeerd is en die je wellicht gemist hebt. Zo kun je het nieuwe jaar nog beter beginnen.

Lees verder Mijn Favoriete Albums van 2024 →

Wetenschap als kunst

Methodologie

Wetenschap, van de uitgekiende natuurkundige experimenten tot de inzichtrijke studies die ze bij geesteswetenschappen doen, is op zeer uiteenlopende manieren beschreven sinds we deze belangrijke menselijke activiteit ook zelf als studieobject zijn gaan behandelen.1 Om twee veelgeprezen voorbeelden te noemen: aan het begin van de twintigste eeuw schilderde Max Weber de wetenschap af als een roeping en enkele decennia later veranderde Thomas Kuhn ons begrip van wetenschappelijke ontwikkelingen voorgoed door deze te kenschetsen als het afdanken en omarmen van verschillende paradigma’s, in plaats van een gestadige vooruitgang richting een vastomlijnd doel dat amper verandert.2 Voor zulke grootse theorieĂ«n over het najagen van kennis op systematische wijze binnen gemeenschappen van toegewijde geleerden en onderzoekers zijn altijd wel verdedigers en critici te vinden. En net zoals met de meeste gedurfde ideeĂ«n kunnen we vele nuanceringen aanbrengen.3 Dit is wellicht ook gedeeltelijk wat de werken van denkers als Weber en Kuhn hun blijvende bekendheid heeft verleend, dat we eindeloos kunnen doorgaan met ze bediscussiĂ«ren. Maar vandaag gaan we het hebben over een aanpalend idee dat minder beroemd is, dat van wetenschap als een stijl of zelfs een kunst.

Lees verder Wetenschap als kunst →

De zorgzame koningin: Puduáž«epa van Hatti

Anatolische Oudheid, Oudheid

Een paar weken geleden bespraken we hoe de geschiedschrijving met enige regelmaat niet evenveel aandacht besteedt aan eenieder die in de oudheid leefde. Dit komt gedeeltelijk door de beperkingen die inherent zijn aan onze bronnen. Niet alleen behoorden de mensen die toentertijd konden schrijven vaak tot slechts bepaalde maatschappelijke groepen, maar het doet er ook toe voor wie en over wie zij konden kiezen om te schrijven binnen de grenzen van hun beroep en wereldbeeld. Daarnaast zijn er de wisselvalligheden van het lot wat betreft welke teksten per toeval werden bewaard en mettertijd herontdekt konden worden, alsmede wat betreft de teksten die gekopieerd bleven worden door de eeuwen heen.1 Vanwege dergelijke factoren is het bijvoorbeeld moeilijk om meer te weten te komen over de levenservaringen van de meeste vrouwen in veel plaatsen en perioden.2 Specifiek hun binnenwerelden zijn veelal niet bewaard gebleven in geschriften. Hoewel geleerden wel vooruitgang boeken op dit gebied voor diverse tijdperken en maatschappijen. Zoals in het monumentale Women of Babylon dat de assyrioloog Zainab Bahrani schreef.3 En er is Ă©Ă©n prominente vrouw uit de Anatolische oudheid die we best goed kunnen leren kennen. Een koningin wiens zorgzame houding geopenbaard wordt in zowel de publieke als de private documenten die haar betreffen: Puduáž«epa van Hatti.

Lees verder De zorgzame koningin: Puduáž«epa van Hatti →

Het oorspronkelijke trolleyprobleem

Filosofie

Sommige gespreksonderwerpen zijn zo alomtegenwoordig aanwezig in de publieke verbeelding, dat het moeilijk is om je een tijd voor te stellen wanneer men deze niet paraat had bij al te bekende discussies op universiteiten, in te politiek en tijdens verjaardagsfeesten. Dit is ook het geval met het zogenoemde trolleyprobleem. In gevallen waarbij men belangen dient af te wegen, is deze analogie nooit ver uit de buurt – en zij is zelfs doorgedrongen tot audiovisuele media die de filosofie als inspiratiebron nemen, zoals de televisieserie The Good Place.1 Er is zowaar een hele trolleykunde ontstaan, zou je kunnen zeggen.2 Maar iemand heeft dit scenario ooit moeten verzinnen. En hierbij waren meer overwegingen betreffende speleologie, rechtspraak en chirurgie betrokken, dan je aanvankelijk zou vermoeden!

Lees verder Het oorspronkelijke trolleyprobleem →

Krijgsheren van Hatti: de beste televisieserie die nooit gemaakt is

Anatolische Oudheid, Oudheid

Het wordt wel gezegd dat we in het tijdperk van reboots en remakes leven.1 De aanpalende noodzaak om reeds populaire of anderszins bekende onderwerpen te vinden, leidt degenen die in de productie van onze visuele media werken vaak naar het verleden. Dientengevolge hebben veel historische figuren nu bijvoorbeeld een aantekening over hun verschijningen in de popcultuur op hun Wikipedia-pagina staan.2 Maar men laat hier denk ik nog steeds kansen liggen, ook al betreffen die dan relatief minder beroemde personen en tijdperken. Zoals het bewind en de overige avonturen van de Hettietische monarch Ć uppiluliuma I en zijn koninklijke nageslacht. Zij heersten in de veertiende en dertiende eeuw voor het begin van onze jaartelling over het Koninkrijk van de Hettieten, dat AnatoliĂ« en soms ook delen van SyriĂ« besloeg.3 Deze mannen overzagen een periode met zoveel oorlogen, diplomatieke inspanningen en intriges, dat die niet zou misstaan in de tv-serie Game of Thrones. Stel je eens voor, er kwamen zelfs machinaties aan het hof van de Egyptische farao’s bij kijken!4 Dus beschouw dit als mijn open sollicitatie voor Hollywood terwijl ik jullie meeneem langs een overzicht van de beste serie die nooit gemaakt is: Krijgsheren van Hatti.

Lees verder Krijgsheren van Hatti: de beste televisieserie die nooit gemaakt is →

Het AnzĂ» Epos: EĂ©n van de gaafste actiescĂšnes uit de Mesopotamische oudheid

Mesopotamische oudheid, Oudheid

Het is misschien een dooddoener, maar ik durf te beweren dat welhaast ieder mens een goed verhaal waardeert.1 We houden er immers allemaal van om vermaakt en ontroerd te worden. En enkelen van ons zijn zelfs gesteld op griezelen. Daarnaast kunnen we vaak gezichtspunten in verhalen ontwaren, die het overdenken waard zijn. En heel soms zien, lezen of ervaren we anderszins een verhaal dat zo goed is, dat we niet anders dan onder de indruk kunnen zijn van zulk een narratief kunststukje. De vindingrijke slotakte van een magische strijd met wapens en woorden tussen een Mesopotamische god en de vreeswekkende AnzĂ»-vogel, maakt de oude vertelling die wij nu kennen als het AnzĂ» Epos ongetwijfeld tot zo’n verhaal.2

Lees verder Het AnzĂ» Epos: EĂ©n van de gaafste actiescĂšnes uit de Mesopotamische oudheid →

Firewatch: We kunnen niet ontsnappen aan onszelf

Ecologische geesteswetenschappen, Video Games

Gedurende een mensenleven, zullen de meesten van ons weleens momenten meemaken waarin we ernaar snakken om onze problemen en verantwoordelijkheden simpelweg achter ons te laten. Zulk een verlangen om te ontsnappen valt vaak samen met dagdromen over het vluchten naar een meer natuurlijke omgeving. Om onze stad, dorp of gehucht achter ons te laten voor het werkelijke buitenleven, opdat we zo de vrede en rust kunnen vinden waar we naar smachten.1 Zowel de aantrekkingskracht als de uiteindelijke vergeefsheid van zo’n ontsnappingspoging zijn zelden accurater – en meer bitterzoet! – verwerkt in een vertelling als bij het verhalende computerspel Firewatch.

Lees verder Firewatch: We kunnen niet ontsnappen aan onszelf →

A.I. en assyriologie

Assyriologie, Mesopotamische oudheid, Methodologie, Oudheid, Vertaalwetenschap

Onderzoek doen in de Assyriologie is niet alleen een intellectuele vreugde, het kan ook een oefening in dito verdriet zijn. Dat laatste zal wellicht als een verbazing komen voor degenen die al een aantal van mijn vrolijke blogs over de fascinerende wereld van het oude Nabije Oosten hebben gelezen. Het zit als volgt: hoewel wij heel veel nuttige bronnen hebben gevonden waaruit we veel te weten zijn gekomen, ontbreekt er nog steeds een hoop essentiĂ«le informatie.1 Als men bijvoorbeeld de op verhalen gerichte methodologieĂ«n van de ecologische geesteswetenschappen wil inzetten om te onderzoeken hoe mensen vroeger met de natuur omgingen, dan zijn er wel wat verhalen nodig.2 Wanneer zulke specifieke bronnen mettertijd verloren zijn gegaan, zoals het geval lijkt te zijn met het oude Elam – grofweg het zuidwesten en oosten van het huidige Iran – dan is het toepassen van zulke methodologieĂ«n schier onmogelijk.3 Maar laat ons niet tot wanhoop vervallen! Want er zijn waarschijnlijk nog immer  kleitabletten en soortgelijke documenten te vinden in tot nu toe onontdekte archeologische vindplaatsen. En daarnaast liggen er nog duizenden ongelezen fragmenten van kleitabletten, papyri en andere media in archieven te verstoffen, die wellicht al niet meer bestudeerd zijn sinds zij uit de grond werden gehaald. Deze laatste geruststelling komt echter met wat haken en ogen, aangezien er tot op heden simpelweg niet genoeg gespecialiseerde geleerden zijn geweest om al deze documenten te onderzoeken – als zij ĂŒberhaupt gelezen kunnen worden.4 Maar wat dat betreft is er ook goed nieuws: A.I., dat wil zeggen artificiĂ«le of kunstmatige intelligentie, kan ons hierbij helpen! Of toch niet?

Lees verder A.I. en assyriologie →